Thuốc Cotrimoxazol: Tác dụng, Tác dụng phụ, Cách sử dụng và Những lưu ý quan trọng

Mục lục [ Ẩn ]

Cotrimoxazol là một loại thuốc kháng sinh được sử dụng hiệu quả trong điều trị các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm trùng đường tiết niệu,.. Tuy nhiên, kháng sinh Cotrimoxazol vốn là một con dao hai lưỡi. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn cách để sử dụng Cotrimoxazol an toàn và hiệu quả.

Cotrimoxazol
Cotrimoxazol

1. Tác dụng

Cotrimoxazol là một thuốc kháng sinh kết hợp của trimethoprim và sulfamethoxazol và nằm trong nhóm thuốc gọi là sulfonamid.

Nó hoạt động bằng cách ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn.

Cotrimoxazol được sử dụng để điều trị một số bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn như:

  • Viêm phổi
  • Viêm phế quản
  • Viêm tuyến tiền liệt và các bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu khác.
  • Nhiễm trùng tai
  • Nhiễm trùng ruột

Mặc dù Cotrimoxazol có thể hiệu quả đối với một loạt các bệnh nhiễm trùng nhưng đôi khi nó có liên quan đến một số tác dụng phụ nghiêm trọng.

Hơn nữa, có một vấn đề cấp thiết về thực trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi ngay nay gây kháng kháng sinh. Một cách đơn giản bạn có thể hiểu thế này, vi khuẩn cũng luôn biến đổi, phát triển để có thể chống cự lại những yếu tố gây hại cho nó, ở đây là kháng sinh.

Do đó, các loại kháng sinh khác được ưu tiên để điều trị các bệnh nhiễm trùng đơn giản và Cotrimoxazol thường được dành riêng để điều trị các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng hơn.

Lời khuyên "Cotrimoxazol là thuốc cần phải được kê đơn. Chỉ sử dụng Cotrimoxazol khi đó là chỉ định của bác sĩ của bạn. Thuốc kháng sinh sẽ không tiêu diệt được virus có thể gây bệnh cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh nhiễm virus khác."

2. Tác dụng phụ 

Giống như tất cả các loại thuốc, Cotrimoxazol cũng có thể gây ra các tác dụng phụ, mặc dù không phải ai cũng gặp phải chúng.

Ngừng dùng thuốc Cotrimoxazol và báo cho bác sĩ của bạn ngay lập tức nếu bạn có:

  • Dấu hiệu của phản ứng dị ứng: Nổi mề đay, khó thở, sưng ở mặt hoặc cổ họng.
  • Phản ứng da nghiêm trọng: Sốt, đau họng, nóng rát da, đau da, đỏ hoặc tím da với những nốt phồng rộp và bong tróc.

Gọi cho bác sĩ của bạn ngay lập tức nếu bạn có:

  • Một cơn động kinh.
  • Đau khớp.
  • Tăng hoặc giảm đi tiểu.
  • Đau dạ dày nghiêm trọng, tiêu chảy hoặc đi ngoài ra máu (ngay cả khi nó xảy ra vài tháng sau liều Cotrimoxazol cuối cùng của bạn).
  • Phát ban da, cho dù nó nhẹ như thế nào.
  • Vàng da hoặc mắt của bạn.
  • Tăng khát, khô miệng.
  • Mất cân bằng điện giải: nhức đầu, nhầm lẫn, yếu, nói chậm, đau ngực, nhịp tim không đêu, mất phối hợp hoặc vận động.
  • Số lượng tế bào máu thấp: Sốt, ớn lạnh, lở miệng, lở da, dễ bầm tím, chảy máu bất thường, da nhợt nhạt, tay và chân lạnh, cảm thấy khó thở.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể bao gồm:

  • Buồn nôn, nôn, chán ăn.
  • Ngứa nhẹ hoặc phát ban.

Trên đây không phải tất cả các tác dụng phụ của Cotrimoxazol. Bạn sẽ tìm thấy một danh sách đầy đủ các tác dụng phụ trong tờ thông tin thuốc của nhà sản xuất đi kèm với sản phẩm thuốc Cotrimoxazol của bạn.

Lời khuyên "Nếu bạn gặp bất kỳ điều gì nghi ngờ là tác dụng phụ của Cotrimoxazol, bao gồm cả những tác dụng phụ không được liệt kê trên đây, hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn một cách sớm nhất"

3. Thận trọng trước khi sử dụng 

Thuốc Cotrimoxazol có thể không phù hợp với bạn vì một tình trạng bệnh lý nào đó của bạn. Và đôi khi bạn chỉ có thể sử dụng thuốc Cotrimoxazol chỉ khi nhận được sự chăm sóc và theo dõi của các nhân viên y tế.

Vì những lý do này, trước khi bắt đầu sử dụng thuốc Cotrimoxazol, điều quan trọng là bác sĩ của bạn phải biết nếu:

  • Bạn đang mang thai, dự định mang thai hoặc đang cho con bú.
  • Bạn có vấn đề ở chức năng gan hoặc thận.
  • Bạn bị hen suyễn.
  • Bạn bị rối loạn máu. Điều đặc biệt quan trọng là bạn phải nói với bác sĩ nếu bạn mắc chứng rối loạn máu di truyền hiếm gặp có tên là Porphyria.
  • Bạn biết bạn bị thiếu glucose 6-photsphat dehydrogenase (G6PD). Đây là một rối loạn di truyền.
  • Bạn có lượng vitamin B9 (axit folic) thấp.
  • Bạn đã từng gặp vấn đề về máu gây ra vết bầm tím hoặc chảy máu (giảm tiểu cầu).
  • Bạn bắt buộc phải thường xuyên tiếp xúc kéo dài với ánh sáng mặt trời
  • Bạn đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào. Nó thì bao gồm tất cả các thuốc bán theo đơn, không cần đơn cũng như các loại thuốc thảo dược và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
  • Bạn đã từng có phản ứng dị ứng với loại thuốc nào đó. Điều đặc biệt quan trọng là bạn phải nói với bác sĩ nếu bạn gặp vấn đề sau khi dùng một loại kháng sinh thuốc nhóm sulfonamid. Các ví dụ bao gồm sulphonylureas (như gliclazide và glibenclamide) hoặc thuốc lợi tiểu thiazide (chẳng hạn như bentroflumethiazide).
Lời khuyên "Để chắc chắn bạn là đối tượng có thể an toàn sử dụng thuốc Cotrimoxazol, hãy chỉ sử dụng Cotrimoxazol khi có chỉ định của bác sĩ của bạn."

4. Cách sử dụng

Trước khi bắt đầu điều trị với thuốc Cotrimoxazol, bạn nên đọc kỹ tờ hướng dẫn sử dụng thuốc để biết cách sử dụng Cotrimoxazol thế nào cho đúng. Nếu có điều gì đó khiến bạn còn băn khoăn để sử dụng Cotrimoxazol, hãy chia sẻ nó với bác sĩ của bạn.

Thuốc Cotrimoxazol dùng bằng đường tiêm tĩnh mạch và đường uống có dạng viên nén hoặc hỗn dịch. Tiếp đây chỉ nói về cách sử dụng thuốc Cotrimoxazol đường uống vì sử dụng theo đường tiêm bạn cần sự trợ giúp của nhân viên y tế.

Dùng thuốc Cotrimoxazol chính xác như những gì bác sĩ nói với bạn. Không dùng Cotrimoxazol nhiều hơn hoặc ít hơn, hoặc thường xuyên hơn so với chỉ định của bác sĩ.

Liều dùng Cotrimoxazol sẽ phụ thuộc vào mục đích sử dụng của nó: Điều trị nhiễm trùng hay là ngăn ngừa nhiễm trùng.

Thông thường nên uống 2 liều Cotrimoxazol mỗi ngày (cách nhau 12 giờ) để điều trị nhiễm trùng nhưng số lần uống có thể tăng lến đến 4 lần mỗi ngày khi Cotrimoxazol được sử dụng để điều trị một số tình trạng nhiễm trùng nặng.

Cotrimoxazol được sử dụng tốt nhất là sau khi ăn

  • Đối với viên thuốc Cotrimoxazol: Uống viên thuốc với một ly nước. Bạn cần nuốt cả viên thuốc, không nghiền nát hoặc nhau chúng. Tuyệt đối không uống chung Cotrimoxazol với sữa hoặc nước cam vì những đồ uống này có thể cản trở hiệu quả tác dụng của thuốc.
  • Đối với hỗn dịch thuốc Cotrimoxazol: Lắc hỗn dịch trong 15 giây trước khi bạn đo lượng thuốc cần uống. Sử dụng thiết bị đo liều thuốc đi kèm của sản phẩm (không được dùng thìa ăn).

Bạn sẽ bắt đầu cảm thấy tốt hơn trong vài ngày đầu điều trị bằng Cotrimoxaxzol. Nhưng ngay cả khi dấu hiệu tốt lên, bạn vẫn phải tiếp tục dùng thuốc đủ thời gian quy định.

Đừng ngừng dùng Cotrimoxazol mà không nói chuyện với bác sĩ của bạn. Nếu bạn ngừng dùng Cotrimoxazol quá sớm hoặc bỏ liều, nhiễm trùng của bạn có thể không được điều trị hoàn toàn và vi khuẩn có thể trở nên kháng kháng sinh.

Nếu các triệu chứng của bạn không cải thiện hoặc trở nên tồi tệ hơn, hãy gọi cho bác sĩ của bạn.

Lời khuyên "Nhớ uống thuốc Cotrimoxazol thường xuyên theo chỉ định của bác sĩ để giữ được mức độ ổn định của thuốc trong cơ thể, nhờ đó tối ưu hóa hiệu quả điều trị của Cotrimoxazol."

5. Liều dùng

Liều dùng thuốc Cotrimoxazol thì phụ thuộc vào bệnh lý mà bạn mắc phải, mức độ nặng nhẹ của bệnh, một số vấn đề y tế liên quan như các bệnh lý đồng mắc, cân nặng, độ tuổi,… của bạn.

Do đó, hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn để nhận được liều thuốc Cotrimoxazol phù hợp nhất đối với tình trạng sức khỏe của riêng bạn.

5.1. Liều dùng Cotrimoxazol điều trị một số bệnh

Dưới đây là một số thông tin liều dùng Cotrimoxazol mang tính chất tham khảo:

Nhiễm trùng đường tiết niệu:

  • Uống thuốc Cotrimoxazol có 800 mg Sulfamethoxazol và 160 mg Trimethoprim, ngày 2 lần, cách nhau 12 giờ, trong 10-14 ngày.
  • Đối với trường hợp nhiễm trùng tiết niệu năng, có biến chứng: Tiêm tĩnh mạch 8-10 mg/kg/ngày (trimethoprim), chia thành 2-4 liều bằng nhau, cách nhau cứ mỗi 6, 8, hoặc 12 giờ, trong vòng 14 ngày. Liều tối đa là 960 mg (trimethoprim).

Viêm phế quản:

Cotrimoxazol được sử dụng để điều trị các đợt cấp của viêm phế quản mãn tính do các chủng vi khuẩn nhạy cảm khi sử dụng thuốc này.

Uống thuốc Cotrimoxazol có 800 mg Sulfamethoxazol và 160 mg Trimethoprim, ngày uống 2 lần, mỗi lần cách nhau 12 giờ, trong vòng 14 ngày.

Viêm bàng quang:

Uống thuốc Cotrimoxazol có 800 mg Sulfamethoxazol và 160 mg Trimethoprim, 2 lần 1 ngày. Uống trong 3 ngày để điều trị viêm bàng quang không biến chứng.

5.2. Nếu bạn dùng quá liều Cotrimoxazol

Nếu bạn dùng quá liều Cotrimoxazol hơn bình thường, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc dược sĩ của bạn, hoặc đến bệnh viện ngay lập tức. Mang theo loại thuốc Cotrimoxazol mà bạn đã sử dụng nữa.

Khi sử dụng quá liều Cotrimoxazol, bạn có thể sẽ cảm thấy:

  • Chán ăn
  • Nôn mửa
  • Sốt
  • Tiểu ra máu
  • Vàng da, mắt
  • Nhầm lẫn, hoặc mất ý thức

5.3. Nếu bạn quên uống một liều Cotrimoxazol

Nếu bạn quên uống một liều Cotrimoxazol, hãy uống ngay khi bạn nhớ ra.

Tuy nhiên, nếu sắp đến giờ cho liều Cotrimoxazol tiếp theo thì bạn cần bỏ qua liều đã quên và sử dụng liều tiếp theo như bình thường.

Tuyệt đối không sử dụng một liều Cotrimoxazol gấp đôi để bù đắp lại liều thuốc đã quên.

Lời khuyên "Liều Cotrimoxazol trong bài viết chỉ có tính chất tham khảo. Hỏi bác sĩ của bạn để nhận được liều thuốc Cotrimoxazol phù hợp nhất."

6. Lưu ý khi sử dụng

Uống nhiều nước để ngăn ngừa sỏi thận trong khi bạn sử dụng Cotrimoxazol.

Thuốc kháng sinh Cotrimoxazol có thể gây tiêu chảy, đó cũng có thể là dấu hiệu của một nhiễm trùng mới. Nếu bạn bị tiêu chảy hoặc đi ngoài ra máu, hãy gọi cho bác sĩ của bạn trước khi sử dụng thuốc chống tiêu chảy.

Cotrimoxazol có thể khiến bạn dễ bị cháy nắng hơn. Tránh ánh sáng mặt trời hoặc giường tắm nắng và mặc quần áo bảo hộ, sử dụng dạng kem chống nắng (SPF 30 trở lên) khi bạn ở ngoài trời.

Nếu bạn sử dụng thuốc tiêm Cotrimoxazol, bạn không được ăn, uống bất cứ thứ gì có chứa propylen glycol, một thành phần trong nhiều thực phẩm chế biến, nước ngọt và thuốc. Hiệu ứng nguy hiểm có thể xảy ra.

Cotrimoxazol có thể ảnh hưởng đến kết quả của một số xét nghiệm y tế. Cho nên, bạn cần nói với bác sĩ rằng bạn đang sử dụng Cotrimoxazol.

7. Cách bảo quản

Giữ thuốc Cotrimoxazol tránh xa ngoài tầm với và tầm nhìn của trẻ em.

Không bao giờ chia sẻ thuốc Cotrimoxazol của bạn với người khác vì thuốc này chỉ được sử dụng khi có đơn thuốc của bác sĩ.

Bảo quản thuốc Cotrimoxazol ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh sáng trực tiếp và nhiệt.

Lời khuyên "Các thuốc Cotrimoxazol với các dạng thuốc khác nhau, viên nén, thuốc tiêm, hỗn dịch,… có thể có điều kiện bảo quản khác nhau. Tốt nhất bạn nên đọc kỹ điều này ở tờ hướng dẫn sử dụng thuốc để đảm bảo thuốc Cotrimoxazol được bảo quản trong điều kiện tốt nhất, không ảnh hưởng đến hiệu lực của thuốc."

Những thông tin trên đây chỉ cung cấp cho bạn một cái nhìn rõ ràng hơn về thuốc Cotrimoxazol. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý Cotrimoxazol không được tự ý sử dụng mà cần phải có sự kê đơn của bác sĩ.

Ds Phương Thảo

Tài liệu tham khảo

1. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a684026.html

2. https://patient.info/medicine/co-trimoxazole-for-infection

3. https://www.drugs.com/monograph/co-trimoxazole.html

4. https://www.drugs.com/mtm/sulfamethoxazole-and-trimethoprim.html

Thuốc Cotrimoxazol: Tác dụng, Tác dụng phụ, Cách sử dụng và Những lưu ý quan trọng
Xếp hạng: 5 (3 bình chọn)